Kuchenka turystyczna na kryzys: jaką wybrać, jak gotować w domu

Na kryzys i blackout do mieszkania najrozsądniej wybrać kuchenkę turystyczną gazową: jednopalnikową na kartusze albo kuchenkę walizkową na kartusze butanowe. Jest tania, szybko gotuje i nie potrzebuje prądu. Warunek jest jeden: gotujesz krótko, przy otwartym oknie i tylko wtedy, gdy instrukcja Twojego modelu dopuszcza użycie w pomieszczeniu. Do plecaka lepsza jest mała kuchenka na kartusz nakręcany, a na działkę kuchenka na butlę albo na drewno.

Pamiętaj, że kuchenka to dodatek do zapasu, a nie jego podstawa. Poradnik bezpieczeństwa MSWiA zaleca na minimum 3 dni przede wszystkim żywność gotową do spożycia i 3 litry wody na osobę na dobę. Co jeść, gdy w ogóle nie da się gotować, opisujemy w poradniku Jedzenie bez gotowania na kryzys.

Rodzaje kuchenek turystycznych

Kuchenka turystyczna na kartusze nakręcane (EN 417)

Mały palnik przykręcany od góry do kartusza z gwintowanym zaworem. Kartusz z zaworem możesz odkręcić w dowolnym momencie, a palnik pasuje do kartuszy różnych marek z tym samym typem gwintu. Zestaw jest lekki i mieści się w garnku, więc to pierwszy wybór do plecaka ewakuacyjnego. Minus: wysoki, wąski zestaw łatwo przewrócić, a na jednym małym palniku trudno ugotować obiad dla rodziny.

Kuchenki na kartusze, paliwo stałe i spirytus oraz zapasowe kartusze znajdziesz w dziale gotowanie bez prądu w Sklepie Polskiego Prepersa.

Kuchenka walizkowa na kartusze butanowe

Płaska kuchenka w plastikowej walizce, zasilana podłużnym kartuszem wkładanym z boku i blokowanym zaczepem (stąd potoczna nazwa: kartusze „bagnetowe”). Stoi stabilnie jak zwykła płyta, uniesie duży garnek, a kartusze kupisz w wielu marketach. W domu to najwygodniejsza kuchenka gazowa przenośna, o ile instrukcja Twojego modelu dopuszcza użycie w pomieszczeniu. Minus: kartusze z czystym butanem źle działają na mrozie, a sama kuchenka jest za duża do plecaka.

Przykład z instrukcji producenta: Campingaz Camp’Bistro ma moc 2,2 kW, zużywa 160 g gazu na godzinę i działa wyłącznie z kartuszami Campingaz CP 250. W tej samej instrukcji producent zastrzega, że urządzenie należy używać tylko na zewnątrz pomieszczeń, a nie wolno go używać w przyczepach, samochodach, namiotach, szopach ani małych zamkniętych pomieszczeniach. Ten konkretny model nie nadaje się więc do gotowania w mieszkaniu.

Kuchenka turystyczna dwupalnikowa na butlę 11 kg

Kuchenka dwupalnikowa podłączona wężem do butli z gazem propan-butan. Jedna butla to zapas na wiele dni, a dwa palniki pozwalają gotować dla kilku osób. To dobre rozwiązanie na działkę, do domu jednorodzinnego albo garażu z dobrą wentylacją. W bloku ogranicza je prawo, o czym niżej.

Kuchenka spirytusowa

Prosty palnik na denaturat lub spirytus. Nie ma w nim nic, co mogłoby się zepsuć, a paliwo nie traci właściwości przez lata. Płomień jest słaby i w jasnym świetle prawie niewidoczny, więc łatwo się poparzyć albo rozlać płonące paliwo. Dobra jako zapasowa kuchenka do plecaka, za słaba do codziennego gotowania dla rodziny.

Kuchenka na paliwo stałe (typu Esbit)

Składany stelaż i tabletki paliwa stałego. Lekka, tania i odporna na mróz, dlatego często trafia do gotowych zestawów ewakuacyjnych. Wystarczy do zagotowania kubka wody albo podgrzania liofilizatu, ale nie do gotowania obiadu. Tabletki przy spalaniu wydzielają zapach, więc używaj ich na zewnątrz albo przy szeroko otwartym oknie.

Kuchenka rakietowa i kuchenki na drewno

Kuchenka rakietowa spala drobne patyki i szyszki w izolowanej komorze, więc grzeje mocno przy małej ilości drewna. Paliwo masz za darmo, ale to sprzęt wyłącznie na zewnątrz: na działkę, podwórko, ogród. Na balkonie w bloku odpada ze względu na ogień i dym.

Porównanie: jaka kuchenka turystyczna do mieszkania, plecaka i na działkę

Typ	Do mieszkania	Do plecaka	Na działkę	Zimą na zewnątrz
Na kartusz nakręcany (EN 417)	tak, jeśli dopuszcza instrukcja, przy otwartym oknie	najlepsza	tak	dobrze z mieszanką izobutan/propan
Walizkowa na kartusze butanowe	najwygodniejsza, jeśli dopuszcza instrukcja	za duża	tak	słabo (czysty butan)
Dwupalnikowa na butlę 11 kg	tylko w budynkach niskich, zgodnie z przepisami	nie	najlepsza	zależy od mieszanki w butli
Spirytusowa	awaryjnie, ostrożnie	tak, jako zapasowa	tak	działa, ale wolno
Paliwo stałe (Esbit)	raczej nie (zapach)	tak, do wody i liofilizatów	tak	dobrze
Rakietowa / na drewno	nie	nie	tak	dobrze

Ile gazu na ile dni

Dokładnej liczby nie poda nikt, bo zużycie zależy od mocy płomienia, wiatru, wielkości garnka i tego, co gotujesz. Możesz jednak policzyć to orientacyjnie z danych producenta.

Kuchenka Camp’Bistro zużywa wg instrukcji 160 g gazu na godzinę na pełnej mocy, a kartusz CP 250 zawiera 220 g gazu. To daje ok. 80 minut płomienia z jednego kartusza. Jeśli gotujesz prosto (woda na herbatę, kasza, zupa z puszki) i palnik pracuje ok. 30 minut dziennie dla 1-2 osób, a ok. 60 minut dla 4 osób, wychodzi mniej więcej tak:

Domownicy	Na 3 dni	Na 7 dni
1-2 osoby	2 kartusze	3-4 kartusze
4 osoby	3 kartusze	6 kartuszy

To szacunek z zapasem w górę, policzony dla jednego modelu kuchenki. Sprawdź zużycie gazu (g/h) w instrukcji swojego modelu i przelicz według niego. Najpewniej zrobisz to w praktyce: ugotuj kilka posiłków na jednym kartuszu i zapisz, na ile wystarczył.

Butla 11 kg to, przy palniku o podobnym zużyciu (ok. 160 g/h), szacunkowo 60-70 godzin płomienia. Kuchenka dwupalnikowa przy obu palnikach zużywa gaz odpowiednio szybciej.

Kartusze zużyjesz wolniej, jeśli:

gotujesz pod przykryciem i na średnim płomieniu,
grzejesz tylko tyle wody, ile potrzebujesz,
moczysz kaszę, ryż czy płatki przed gotowaniem albo dochodzą pod przykryciem po zdjęciu z ognia,
osłaniasz płomień od przeciągu (osłona nie może zasłaniać kartusza, bo kartusz się przegrzeje).

Butan czy propan zimą

Gaz w kartuszu musi odparować, żeby palnik działał. Według producenta MSR temperatura wrzenia (na poziomie morza) wynosi ok. -1°C dla butanu, ok. -12°C dla izobutanu i ok. -42°C dla propanu. W praktyce:

Kartusze z czystym butanem (typowe do kuchenek walizkowych) w mieszkaniu działają dobrze, ale na balkonie czy działce w mróz tracą moc albo gasną.
Kartusze z mieszanką izobutanu i propanu (do kuchenek nakręcanych, często opisane jako zimowe lub „all season”) radzą sobie w chłodzie znacznie lepiej.
W miarę opróżniania kartusza w zimnie ciśnienie spada szybciej, bo jako pierwszy ulatnia się propan z mieszanki.

Jeśli kartusz jest zimny, ogrzej go w kieszeni kurtki albo w dłoniach. Nigdy nad płomieniem, na kaloryferze ani w gorącej wodzie.

Bezpieczeństwo: kuchenka turystyczna w mieszkaniu

Wentylacja i tlenek węgla

Każdy płomień zużywa tlen z pomieszczenia, a przy złym spalaniu powstaje tlenek węgla (czad). Państwowa Straż Pożarna opisuje go jako gaz bezwonny i silnie trujący. Dlatego:

Otwórz okno za każdym razem, gdy używasz otwartego płomienia w mieszkaniu. To zalecenie PSP dotyczy też zwykłych kuchenek gazowych.
Nie zasłaniaj kratek wentylacyjnych, nawet gdy w mieszkaniu jest zimno.
Nigdy nie ogrzewaj mieszkania kuchenką gazową. Według PSP długie spalanie gazu obniża zawartość tlenu w powietrzu, a przy niedrożnej wentylacji może dojść do śmiertelnego zatrucia.
Nie gotuj w namiocie, samochodzie, przyczepie ani małym zamkniętym pomieszczeniu. Taki zakaz zawiera wprost np. instrukcja kuchenki Campingaz.
Sprawdź instrukcję swojej kuchenki. Wielu producentów dopuszcza tylko użytek na zewnątrz. Jeśli tak jest w Twoim modelu, nie używaj go w mieszkaniu: gotuj na zewnątrz albo kup model, którego instrukcja dopuszcza użycie w pomieszczeniu. Nawet wtedy gotuj przy szeroko otwartym oknie, jak najkrócej i nie zostawiaj płomienia bez nadzoru.

Czujka czadu

Poradnik bezpieczeństwa MSWiA zaleca zamontowanie w domu czujek dymu, czadu i gazu oraz regularne sprawdzanie ich działania. PSP radzi montować czujkę czadu przede wszystkim tam, gdzie śpi rodzina, a najlepiej w każdym pomieszczeniu, w którym spala się paliwo. W blackoucie czujka musi działać na baterie, więc wybierz model bateryjny albo z baterią zapasową.

Objawy zatrucia czadem według PSP to m.in. ból i zawroty głowy, zmęczenie, senność, nudności i duszność. Gdy je zauważysz: zgaś płomień, otwórz okna, wyprowadź wszystkich na świeże powietrze i dzwoń pod 112.

Przechowywanie kartuszy

Trzymaj kartusze w chłodnym, suchym i przewiewnym miejscu, z dala od dzieci, słońca i źródeł ciepła. Nie zostawiaj ich latem w samochodzie ani na parapecie w słońcu.
Przepisy przeciwpożarowe zabraniają przechowywania materiałów niebezpiecznych pożarowo na balkonach i tarasach, a gaz płynny w butlach jest takim materiałem. Balkon nie jest więc magazynem na zapas gazu.
Gaz z kartuszy i butli jest cięższy od powietrza i przy nieszczelności zbiera się nisko, dlatego nie trzymaj go w piwnicy.
Przed podłączeniem sprawdź uszczelkę i gwint. Wymieniaj kartusz na zewnątrz albo przy otwartym oknie, z dala od ognia.

Butla gazowa w bloku: co mówią przepisy

PSP na swojej stronie wskazuje dwa rozporządzenia: w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków (MSWiA, 2010) i w sprawie warunków technicznych budynków (Ministra Infrastruktury, 2002). Wynika z nich, że:

instalacje na gaz płynny są dopuszczalne tylko w budynkach niskich, czyli do 12 m wysokości, a mieszkalnych do 4 kondygnacji nadziemnych włącznie,
w jednym budynku nie wolno łączyć gazu płynnego z gazem sieciowym (poza wyjątkami dotyczącymi kotłowni),
w jednym mieszkaniu mogą być najwyżej 2 butle o zawartości do 11 kg każda,
w pomieszczeniu z butlą temperatura ma być niższa niż 35°C, butla stoi pionowo, co najmniej 1 m od urządzeń mogących iskrzyć,
wąż do kuchenki ma mieć najwyżej 3 m długości.

Do tego dochodzą regulaminy spółdzielni i wspólnot. Jeśli mieszkasz w wysokim bloku, zostań przy kartuszach. Gdy poczujesz zapach gazu: nie włączaj światła ani urządzeń elektrycznych, zakręć zawór, otwórz okna, wyjdź i dzwoń pod 112 lub na pogotowie gazowe 992.

Więcej o tym, na co uważać w bloku bez prądu, piszemy w poradniku Blackout: jak się przygotować.

Co ugotować przy minimalnym zużyciu gazu

W kryzysie kuchenka służy głównie do trzech rzeczy: zagotowania wody, podgrzania gotowego jedzenia i ugotowania czegoś szybkiego. Najmniej gazu zużyjesz na:

wrzątek do zalania: liofilizaty, kasza kuskus, płatki owsiane, zupy instant, herbata,
podgrzanie konserw: gulasz, fasolka, zupy w słoikach (podgrzewaj w garnku, a nie w puszce na ogniu),
szybkie kasze i makaron cienki, moczone wcześniej i dochodzące pod przykryciem.

Długo gotujące się produkty, takie jak suchy groch, fasola czy ryż brązowy, zostaw na czas, gdy będzie normalnie. Lista jedzenia, które nie wymaga gotowania wcale, jest w poradniku Jedzenie bez gotowania, a ile wody i jedzenia trzymać na osobę, liczymy w poradniku Zapas wody i jedzenia. Kuchenka przyda się też do przegotowania wody, jeśli nie masz pewności co do jej jakości. Inne sposoby uzdatniania opisujemy w poradniku Filtr do wody na kryzys.

Jak zacząć

Kup jedną kuchenkę, która pasuje do Twojego mieszkania, i 2-3 kartusze. Zanim przyjdzie kryzys, ugotuj na niej kilka posiłków (na zewnątrz albo, jeśli instrukcja to dopuszcza, w domu przy otwartym oknie): zobaczysz, ile gazu naprawdę zużywasz, i nauczysz się bezpiecznie wymieniać kartusz. Przy okazji zamontuj czujkę czadu na baterie. Kartusze rotuj jak resztę zapasu: zużywaj starsze na wyjazdach, a na ich miejsce kupuj nowe.

Linki oznaczone ↗ są partnerskie: jeśli coś kupisz, możemy dostać prowizję. Cena się dla Ciebie nie zmienia. Ceny z dnia publikacji, mogą się zmienić.

Najczęstsze pytania

Czy można używać kuchenki turystycznej w mieszkaniu?

Tylko jeśli instrukcja Twojego modelu to dopuszcza, i zawsze przy otwartym oknie, krótko i pod nadzorem. Wielu producentów zastrzega, że kuchenka jest wyłącznie do użytku na zewnątrz. Nigdy nie ogrzewaj nią mieszkania i zamontuj czujkę czadu.

Na ile starcza kartusz do kuchenki turystycznej?

Kuchenka Campingaz Camp'Bistro zużywa wg producenta 160 g gazu na godzinę, a kartusz CP 250 ma 220 g, czyli ok. 80 minut płomienia na pełnej mocy. Przy prostym gotowaniu dla 1-2 osób to szacunkowo 2-3 dni.

Czy kuchenka gazowa turystyczna działa zimą?

Czysty butan słabo paruje poniżej ok. 0°C, więc kuchenka na mrozie traci moc. Zimą na zewnątrz lepiej sprawdzają się kartusze z mieszanką izobutanu i propanu. W ogrzewanym mieszkaniu butan działa normalnie.

Czy można trzymać butlę gazową 11 kg w bloku?

Przepisy dopuszczają instalacje na gaz płynny tylko w budynkach niskich (mieszkalne do 4 kondygnacji nadziemnych), najwyżej 2 butle do 11 kg w mieszkaniu, w temperaturze poniżej 35°C. Sprawdź też regulamin spółdzielni lub wspólnoty.

Źródła

Grupa PrepReady na TelegramiePytania, sprzęt, wymiana doświadczeń. Dołącz do rozmowy.

Poradnik ma charakter edukacyjny. W sytuacji zagrożenia stosuj się do komunikatów RCB, RSO i służb.